Op de kenniswebsite delen en verrijken we de opgedane kennis rondom de bouw van de Noord/Zuidlijn. Zo bereiken we de metrobouwers, projectmanagers en communicatiedeskundigen van de toekomst en zullen de lessen van de Noord/Zuidlijn daadwerkelijk beklijven en handvatten bieden aan medewerkers van andere grote infrastructurele werken nu en in de toekomst.
24 september 2015

Dossier lessen NZL #1: ‘IJdelheid funest voor elke bestuurder’

De lessen van de Noord/Zuidlijn: zijn ze daadwerkelijk geleerd? En zo ja: hoe sijpelen ze dan door in de dagelijkse praktijk? In een nieuwe serie stellen we die vragen aan hoofdrolspelers van toen en nu. De aftrap: Jeanine van Pinxteren (GroenLinks), bestuurder in stadsdeel Centrum.

“Als stad hebben we door de Noord/Zuidlijn zo ontzettend veel ervaring en kennis opgedaan met complexe infrastructurele projecten. We zijn zelfverzekerder, beter georganiseerd, er zit meer routine in en we laten ons minder snel verrassen.”

jeanine

Achter haar bureau op haar kantoor in de Stopera hangt een print met een zwart-witfoto waarop een gezin van vijf – aan de kleding te zien ergens begin jaren zeventig – door een raam naar binnen koekeloert. Voor GroenLinks-politica Van Pinxteren – oud-raadslid, oud-voorzitter en huidig dagelijks bestuurder van stadsdeel Centrum – behelst de afbeelding meer dan alleen een leuk plaatje aan de muur. “Voor mij staat de foto symbool voor de relatie die ik met de stad wil hebben. De burger mag bij mij binnen kijken, controleren wat ik hier uit hun naam doe.” Transparant en eerlijk zijn, de discussie durven aangaan: Van Pinxteren vindt het kernvaardigheden van een goede bestuurder.
Als gemeenteraadslid volgde Van Pinxteren de Noord/Zuidlijn acht jaar lang op de voet, van aanlegbesluit tot de raadsenquête. Eerder reflecteerde ze op deze site al op de betekenis van de lessen van de bouw van de metrolijn op haar eigen werk, en nog steeds is ze er bijna dagelijks van doordrongen wat die lessen in de dagelijkse praktijk voor impact hebben. “Ik ben me door de Noord/Zuidlijn bijvoorbeeld bewust geworden wat projectoptimisme doet met de rationaliteit (niet veel goeds), en over hoe desastreus een gebrek aan transparantie van de techneuten, de projectambtenaren en de bestuurders uiteindelijk is voor het noodzakelijke draagvlak voor je project.”

Meer routine, minder verrassingen

Van Pinxteren heeft met haar bestuursportefeuilles (Bouwen en Wonen, Monumenten en werelderfgoed, Verkeer, Openbare ruimte inrichting, Milieu en Water) direct te maken met vergelijkbare problematiek als bij de Noord/Zuidlijn, zij het op meer bescheiden schaal wat betreft budget en omvang. Zo was ze politiek verantwoordelijk voor verschillende ondergrondse parkeergarages (Singelgracht) en het uitrollen van de Rode Loper (het herinrichten van de openbare ruimte boven het tracé van de Noord/Zuidlijn in stadsdelen Centrum en Zuid) en werkt ze nu aan de herinrichting van het Leidseplein.
“Als stad hebben we door de Noord/Zuidlijn zo ontzettend veel ervaring en kennis opgedaan met complexe infrastructurele projecten. We zijn zelfverzekerder, beter georganiseerd, er zit meer routine in en we laten ons minder snel verrassen. Dat laatste is wel relatief, want in een stad als Amsterdam zijn er altijd verrassingen als je gaat bouwen. Bij het vervangen van kademuren in het Wallengebied, letten we tegenwoordig extra scherp op eventuele verzakkingen, een directe les van de Noord/Zuidlijn. We informeren omwonenden twee jaar van tevoren, zodat iedereen ruim tijd heeft om zaken op orde te stellen en eventuele funderingsproblemen te herstellen. Toch bewogen er aan een van de oudste grachten panden, op relatief grote afstand van de werkzaamheden. Bleek er helemaal geen fundering onder te zitten. Het is het oudste deel van de stad, sommige panden staan op kleef, steunen op het buurpand.”

rokin 3

“Dat er met de verbouwing van het Damrak geen énkele claim van ondernemers binnen is gekomen, is bewijs dat onze aanpak werkt. We praten ons suf.”

Daag de markt uit

Ook de ideeën en aanpak omtrent aanbesteden bij nieuwe infrastructurele projecten is in de stad wezenlijk veranderd, volgens Van Pinxteren een direct gevolg van de problemen die ontstaan zijn bij het aanbesteden van de Noord/Zuidlijn. Van Pinxteren erkent dat andere tijden nu eenmaal een andere aanpak eisen, en inzichten misschien ook zonder de metrolijn verkregen waren, maar toch ziet ze sinds de (gescheiden) contractvorming bij de Noord/Zuidlijn een andere filosofie van de stad richting potentiële opdrachtnemers: “We dagen de markt meer uit, vragen ze hun vakkennis in te zetten om met de best mogelijk oplossing te komen. De economische situatie is nu anders – destijds konden bouwers veel selectiever zijn omdat de economie in een piek zat – dus de machtsverhouding is wel richting opdrachtgever opgeschoven. Kom maar op, zeggen we met andere woorden in zo’n uitvraag, verzin maar de beste, snelste en goedkoopste manier om de klus te klaren. Tot nu toe hebben we daar goede ervaringen mee, om dat deel van de verantwoordelijkheid aan de bouwers uit te besteden. Het zo klein mogelijk houden van een bouwplaats, bijvoorbeeld, of het afstemmen met de omgeving als het om werktijden gaat. Die aanpak levert zoals het er nu uitziet ook een nieuwe, innovatieve, aanpak voor de vervanging van de walmuren op. Een methode die minder kwetsbaar is, waardoor we niet alles hoeven stil te leggen bij problemen, zoals dat bij de Noord/Zuidlijn destijds wel het geval was. En heel belangrijk: als deze methode doet wat ie belooft dan hoeven straks geen bomen te sneuvelen langs de kade, wat altijd tot ontzettend veel verzet leidt.”
Dat er met de verbouwing van het Damrak geen énkele claim van ondernemers binnen is gekomen, ziet Van Pinxteren als bewijs dat de gekozen weg de beste is. “We praten ons suf. Met omwonenden, met ondernemers, met andere belanghebbenden. Ik ben daarin heel benaderbaar, open en eerlijk. Neem het Leidseplein, dat gaat de komende zes jaar volledig op de schop. Waar we bij de Noord/Zuidlijn vrijwel alle expertise van buiten moesten halen, hebben we nu genoeg specialisten in huis om dat in goede banen te leiden. En ja, de communicatiestrategie van de Noord/Zuidlijn is daarbij voor ons wel een blauwdruk. We nemen mensen mee, leggen veel uit, zijn transparant. Ook dát is van deze tijd – je komt immer niet meer weg met een briefje in de brievenbus. Daarvoor zijn burgers veel te mondig geworden.”

Slow politics

De Noord/Zuidlijnles ‘bezint eer ge begint’ (zie kader) is haar op het lijf gesneden, Van Pinxteren was en is een warm pleitbezorger van slow politics. Maar gaat dat wel samen in deze snelle tijd, waarin berichten social media zich soms sneller verspreiden dan dat je een afgewogen gedachte kunt formuleren? “Het is een misvatting dat slow in dit geval langzaam betekent”, zegt Van Pinxteren. “Slow gaat over nadenken voor je iets zegt, je als bestuurder niet laten meeslepen door het gehijg vanuit de media, of de druk vanuit de samenleving. Het gaat om de plicht van een goede bestuurder om je te informeren, na te denken, een klankbord te organiseren, voordat je knopen doorhakt.
De belangrijkste erfenis die Van Pinxteren als raadslid naliet, was de motie die na de raadsenquête door de voltallige gemeenteraad aangenomen werd. Die motie bepaalt dat er bij elk project boven de 100 miljoen, budget moet zijn waarmee de raad een second opinion door onafhankelijke deskundigen kan laten uitvoeren. Ook dit past bij haar filosofie van ‘langzame politiek’. “De raad had destijds nooit het aanlegbesluit mogen nemen. Dat was de belangrijkste conclusie van de raadsenquête. Hadden we toen een second opinion laten uitvoeren, dan was dat besluit nooit in het voordeel van de aanleg genomen. Dan was het op zijn best uitgesteld, maar misschien wel helemaal niet doorgegaan.”

rokin1

Grote ego’s

De lessen van de Noord/Zuidlijn zijn volgens de GroenLinks-bestuurder voor zowel bestuurders als ambtenaren nog even actueel. “Juist voor ambtenaren, zou ik bijna zeggen, want daar wordt er nog lang niet altijd op die manier gedacht.” Toch vormen de lessen volgens Van Pinxteren ook een belangrijk framework voor de ijdeltuiten die nog steeds de gangen van de Stopera bewandelen. “Ik geloof dat het bestaat, besturen zonder ijdelheid, maar het is wel de uitzondering. Grote ego’s kunnen zich niet bescheiden opstellen en zijn té veel bezig met hun naam achter een besluit of project. Toen wij werkten aan ander beleid voor de horeca in het centrum, hebben we onszelf bewust in de luwte opgehouden, ons niet onder druk laten zetten door journalisten, zijn we uiteindelijk niet ordinair gaan lobbyen om het er doorheen te krijgen. Het gaat niet om de poppetjes, en wie wat ‘voor elkaar’ krijgen, het gaat om het grotere plaatje, om die Amsterdammer die hier woont en werkt. Dat is soms lastig, het kost tijd en vooral veel geduld, maar ik geloof er heilig in dat het werkt. Ik heb ook het geluk dat ik het leuk vind, dat gesprek aangaan met mensen uit de stad. Als er driehonderd, ook heel boze, mensen op een inspraakavond komen, denk ik vooral: ‘Oké, werk aan de winkel’. Daar moet je niet voor terugdeinzen. Wij kennen de mensen, kunnen inschatten waar de pijn en de oplossingen zitten. Daar hebben we in geïnvesteerd. Ook dát is een les van de Noord/Zuidlijn: je kunt geen enkel werk uitvoeren met oogkleppen op voor de buurt.”

 

Zijn de lessen echt geleerd?

De tien lessen van de Noord/Zuidlijn; kent u ze (nog)? Begin 2012 nodigde burgemeester Eberhard van der Laan projectmedewerkers van Amsterdamse projecten uit voor een serie van workshops waarin ambtenaren, bestuurders en bewoners gemaakte fouten bespraken en vastlegden. Er werd er een boekje van gemaakt – ‘Samenspel en tegenspraak’ – dat 10 lessen omvatte, te weten:

  • Bezint eer je begint
  • Zorg voor een sterke projectorganisatie
  • Organiseer samenwerking met andere partijen actief
  • Zoek tegenspraak
  • Wees realistisch over risico’s
  • Geef uitvoering een grotere plaats in het project
  • Versterk de positie van de gemeente in de markt
  • Versimpel de inhoud en beperk regels en controles
  • Zorg voor bewuste en onderbouwde besluitvorming
  • Bestuur: bestuur!

Reacties

Geef een reactie

keer bekeken

Gerelateerde artikelen

De Noord/Zuidlijn: ook het project is politiekZingeving bij de Noord/ZuidlijnDieper gravenMissing linkEric Wiebes: Amsterdammers bedonder je niet!Een uitnodiging tot interactie