Op de kenniswebsite delen en verrijken we de opgedane kennis rondom de bouw van de Noord/Zuidlijn. Zo bereiken we de metrobouwers, projectmanagers en communicatiedeskundigen van de toekomst en zullen de lessen van de Noord/Zuidlijn daadwerkelijk beklijven en handvatten bieden aan medewerkers van andere grote infrastructurele werken nu en in de toekomst.
23 oktober 2017

Bewoners- en Ondernemersoverleg Rokin opgeheven; een terugblik

turfmarkt-1200x662

Vanaf de start uitvoering van de Noord/Zuidlijn was er een maandelijks moment waarop de bewoners, ondernemers, het stadsdeel en de projectorganisatie bij elkaar kwamen in de Begeleidingscommissie Uitvoering (BCU). Na 15 jaar is de commissie opgeheven. Vier direct betrokkenen kijken in deze longread terug en delen ervaringen en geleerde lessen.

tekst: Margreet Bosma

In mei 2003 werd begonnen met de uitvoer van de bouw van de Noord/Zuidlijn, vlak voor de deur van ondernemers en bewoners. De Begeleidingscommissie Uitvoering (BCU) bestond uit omwonenden van wat toen nog station Rokin moest worden, maar waar op dat moment voornamelijk grote machines stonden te brullen achter hoge bouwhekken. In de BCU zaten mensen van de Noord/Zuidlijn, bouwers, bewoners en ondernemers bij elkaar. Om elkaar over en weer te informeren en te onderhandelen over allerhande zaken die de bouw betroffen. Maar bovenal: om met elkaar te praten en naar elkaar te luisteren. Dat ging – zo blijkt uit de volgende verhalen – met horten en stoten, maar gaandeweg steeds beter.

Voor dit artikel spraken we met:

  • Henny Elout, ondernemer (Brasserie Beems). Henny is vanaf het eerste uur betrokken bij de BCU en nam zelfs al deel aan het overleg dat aan de BCU vooraf ging, de Begeleidingscommissie Voorbereiding Uitvoering. De Brasserie waarvan Henny eigenaar is en die hij samen met zijn vrouw runt, heeft moeilijke tijden gehad, vooral tijdens de ruwbouw.
  • Caroline Bax, pandeigenaar van een pand aan het Rokin en bestuurslid van de BIZ-eigenaren (Bedrijfs Investerings Zone), dat de belangen van de leden behartigt en als speerpunten een schoon, heel en veilig Rokin heeft. Er is ook een BIZ voor ondernemers. Caroline heeft vanaf 2011 deelgenomen aan de BCU Rokin.
  • Pauline Buurma, omgevingsmanager bij de BIZ-ondernemers. Pauline fungeert als een scharnier tussen de gemeente en andere partijen die zich met het Rokin ‘bemoeien’ en de ondernemers. Pauline zit aan bij alle mogelijke overleggen op en over het Rokin en de laatste 6 jaar ook bij de BCU.
  • Guido Frankfurther, adviseur van Rederij Kooij, die een kantoor heeft op het Rokin, en bestuurslid van de BIZ-ondernemers. Guido is, eerst als D66-raadslid en later als wethouder met de Noord/Zuidlijn in portefeuille, al 20 jaar betrokken bij de nieuwe metrolijn. In 2008 is hij bij de BCU aangehaakt vanuit zijn huidige functie.

Ondernemer Henny Elout: Bereikbaarheid en doorstroom

20171018 noordzuidlijn rokin BCU Henny Elout [Ingrid Koedood] (4)

Henny Elout, foto: Ingrid Koedood

Henny: ‘De BCU was er voor het kleinste, dagelijkse ongemak tot aan de grote werkzaamheden. Alles wat te maken had met de bouw van de Noord/Zuidlijn op het Rokin werd daar besproken. Waar de tijdelijke vuilnis ophaalpunten het best gepland konden worden, de fasering van de bouw en de bijbehorende omleidingen, tot aan onze veiligheid tijdens het boren van de tunnels. We zijn echt wel door een heel diep dal gegaan als ondernemers. Tijdens het maken van de diepwanden stond het water ons echt tot aan de lippen. Er stonden enorme machines nog geen twee meter uit de gevel. Er was veel geluidsoverlast, modder en stof. Klanten bleven weg. Om te overleven, zijn we toen tijdelijk een pannenkoekenhuis geweest. We moesten noodgedwongen een ander publiek aanboren. Dat was spannend, je denkt: “Gaat dat wel werken?” Maar je ziet het: we zijn er nog. Ook dankzij het Schadebureau, waarvan we een schadevergoeding ontvingen.’
‘Voor ons was de bereikbaarheid van de brasserie een van de belangrijkste agendapunten. Dat, en de doorstroom van het publiek. Want we hebben dan wel een kern van vaste klanten; deels moeten we het van de ‘langslopers’ hebben. Toen veel vaste klanten wegbleven vanwege de bouw voor de deur, werd het extra belangrijk dat er vooral mensen langs bleven lopen, uiteraard in de hoop dat ze bij ons zouden neerstrijken. En zoiets kon je dan in de BCU bespreken. We kregen informatie over de geplande werkzaamheden en dan konden we meedenken over de zaken die ons raakten.

Investering waard

Ons grootste succes vind ik toch wel het tegenhouden van het verleggen van de trambaan voor het maken van de toegangen naar de parkeergarage van station Rokin. Het plan waar de Noord/Zuidlijn mee kwam, hield in dat ze de trambaan wilden verleggen om ruimte te creëren voor het bouwterrein. Wij, de ondernemers aan deze kant van het Rokin, hadden er belang bij dat de trambaan bleef liggen en in plaats daarvan de rijbaan zou worden omgelegd. Ik ben er van overtuigd dat onze stemmen de doorslag hebben gegeven om uiteindelijk de trambaan te laten liggen.’
‘Wat beter had gekund was al die keren dat er verteld werd dat er niet gewerkt zou worden, maar dit achteraf wel gebeurde, en andersom. Dat ging naarmate de tijd vorderde wel steeds beter, maar was voor ons behoorlijk frustrerend. Had je je terras vol of een feestje gepland, sloegen de machines opeens aan zodat je elkaar nauwelijks kon verstaan.’
‘Toch heb ik al die jaren met plezier deelgenomen aan de BCU. Er ontstond een saamhorigheid onderling die ik als zeer waardevol heb ervaren. Helaas is het de laatste jaren weer minder geworden. De Noord/Zuidlijn is bijna af en is al een tijd geleden begonnen om ook zijn aanwezigheid in de buurt en de BCU af te bouwen. Er zitten weer nieuwe mensen aan tafel met wie je die band niet hebt. Bovendien is er minder budget om aanpassingen voor ons te doen, eerlijk is eerlijk. Maar we zijn er nog niet helemaal. Het ondergrondse station is prachtig, naar mijn mening de investering waard.’

Caroline Bax: Passie voor de straat

231017 Caroline Bax.5

Caroline Bax, foto: Ingrid Koedood

‘Door de jaren heen zijn er natuurlijk veel onderwerpen besproken in de BCU. Als pandeigenaar met verschillende huurders was ik vooral geïnteresseerd in de planning en de visie op langere termijn. Ik moest mijn huurders kunnen informeren, maar ook meer strategisch naar de toekomt kijken. De meeste ondernemers en pandeigenaren van het Rokin waren vóór de Noord/Zuidlijn. De ‘boulevard met allure’, die het Rokin moest worden, was onze stip aan de horizon. Die zijn we nooit uit het oog verloren. De BCU bood een platform om ook daar over mee te denken. Vanuit commercieel belang, maar ook uit passie voor de straat. Maar juist die planning die ik zo belangrijk vond, bleek vaak erg schimmig.’
‘Vooral voor de ondernemers was de BCU onmisbaar. Het was een plek waar we hoorden wat er de komende twee weken ging gebeuren op het bouwterrein en wat dit voor de omgeving zou betekenen. Een onderwerp dat ik erg belangrijk vond was de grootte en de plek van de fietsenstalling en de exacte locatie van de parkeergarage. De fietsenstalling, vanwege de aanblik van de straat, en de toegang naar de parkeergarage, omdat ik wilde weten of die voor mijn deur zou komen. Tijdens de werkzaamheden zelf heb ik me vooral druk gemaakt over het vrijgeven van de straat. Af en toe duurde het wel erg lang voordat een stuk van het bouwterrein waar niet meer gewerkt werd weer Openbare Ruimte werd. Dan dacht ik: “Ruim op en geef terug!”’

Bescheiden lifthuisje

‘Hoewel we lang niet altijd kregen wat we wilden, hebben we als BCU-leden zeker invloed kunnen uitoefenen. Wat ik als een van onze grootste succesjes beschouw is het lifthuisje. Op straat staat een lifthuisje van waaruit je naar beneden kunt naar het station/de parkeergarage. Wij schrokken nogal toen de Noord/Zuidlijn met de tekeningen kwam: het was groot en lelijk. Wij verzetten ons, maar vonden op dat moment eigenlijk geen gehoor. Het was al ontworpen, et cetera et cetera. Maar zolang het er niet stond, bleven wij ertegen ageren. Tot uiteindelijk de directeur van de Rode Loper er werk van ging maken. Project Rode Loper was in de laatste fase van de BCU aangehaakt samen met project 1012. En hem lukte wel, wat ons niet was gelukt. Dat voelde voor ons ook als een triomf. Er staat nu een veel bescheidener lifthuisje dat wat ons betreft veel beter in de omgeving past dan het oorspronkelijke ontwerp.’
‘Ik heb me tijdens de BCU-vergaderingen altijd serieus genomen gevoeld. Alleen het feit al dat je iets dergelijks organiseert en dit zoveel jaar volhoudt, zegt genoeg. Ik heb altijd de indruk gehad dat de mensen die ik daar trof van de Noord/Zuidlijn, de ondernemers, de eigenaren en later van de Rode Loper en Project 1012, oprecht geprobeerd hebben er het beste van te maken. De betrokkenheid was erg groot. De BCU is nu afgelopen, maar de straat is nog steeds actief. De straatmanager van het Rokin is nu al bezig met de straatmanagers van de overige Noord/Zuidlijn stations om na te denken over de opening van de Noord/Zuidlijn. Natuurlijk hopen wij dat wij daar een rol in mogen spelen. Als ik even mag dromen vindt de opening plaats op het Rokin en is Koning Willem Alexander erbij.’

Pauline Buurma: Goodwill en knallen

20171016 noordzuidlijn rokin bcu Pauline Buurma [Ingrid Koedood] (1)

Pauline Buurma, foto: Ingrid Koedood

Pauline heeft in de zes jaar dat zij betrokken was bij de begeleidingscommissie meegemaakt hoe het overleg veranderde. ‘In de vroegste fase was het overleg er vooral voor de kleinere, dagelijkse zaken die direct met de bouw en de straat te maken hadden: bouwhekken die scheef stonden, het handhaven van de werktijden, problemen met laden en lossen, lawaai. Maar met als insteek om het ondanks alles toch enigszins leefbaar te houden en in gesprek te blijven. Niet alleen door financiële compensatie, maar vooral in het kleine, praktische: het regelen van bloembakken en kerstverlichting, het aanbieden van een hotelovernachting bij nachtwerk, een glazenwasser die kwam als er met bentoniet was gewerkt en de ruiten onder de spetters zaten. Noem het pappen en nathouden, maar het zorgde wel voor goodwill, al kon het ook wel eens knallen.’
‘De laatste jaren werd het zakelijker, maar ook sensitiever. Er ontstond een verstandhouding. Ik had het gevoel dat er beter werd geluisterd en dat de buurt beter meegenomen werd in de beslissingen. Projectbegeleider Boukje Witten de uitvoerder Camiel Roskam kenden de mensen goed en hielden rekening met hen. Ik ben daar groot voorstander van. De mensen uit de buurt leven daar, zij weten heel veel. Gebruik die kennis dan ook.’

Directe ingang

‘Een van de onderwerpen waar ik me hard voor heb gemaakt, is het maken van doorsteken op het Rokin. Het bouwterrein was heel lang, waardoor je, om even over te steken, een heel eind om moest lopen. De ondernemers liepen al klanten mis doordat de straat overhoop lag, moesten ze ook nog een klanten mislopen omdat er geen doorsteek was. De Noord/Zuidlijn was daar niet bij gebaat; die wilde het liefst een groot bouwterrein, zodat ze daar vrij konden bouwen en hun materieel konden verplaatsen. Uiteindelijk lukt het wel, nadat project Rode Loper aangehaakt was en zij zich aan onze zijde schaarden. Een verademing voor de ondernemers aan beide zijden.’
‘De Begeleidingscommissie is heel belangrijk geweest. Vlak voor en tijdens het boren van de tunnels heerste er bij sommigen toch ook een gevoel van angst en ongerustheid. Door uit te leggen hoe alles in zijn werk ging, mensen te informeren probeerden de uitvoerders en de projectbegeleider ons vertrouwen te geven. Via de BCU had je een directe ingang bij de gemeente. De gemeente, dat waren Boukje en Camiel, daar zat je bij aan tafel. Daarnaast was de sociale component van de commissie heel belangrijk. Het zorgde voor cohesie in de buurt.’
‘Ik denk dat de deelnemers de BCU zelfs wel een beetje gaan missen. Terugkijkend weet ik niet wat de gemeente nog meer had kunnen doen. Maar laten we dit nu ook vasthouden. Het zou fijn zijn als de omgevingsaanpak van de Noord/Zuidlijn overgedragen wordt op andere projecten. Bewoners en ondernemers wíllen betrokken zijn, meedenken en meepraten. Deze aanpak hoort bij deze tijd.’

Guido Frankfurther: afkicken van positieve aandacht

20171016 noordzuidlijn rokin BCU Guido FRankfurther[Ingrid Koedood] (5)

Guido Frankfurther, foto: Ingrid Koedood

Als ik Guido Frankfurther vraag naar zijn beleving van de Begeleidingscommissie Uitvoering, gaat hij in herinnering als eerste terug naar de vele werkbezoeken die hij met andere commissieleden naar de krochten van de Noord/Zuidlijn mocht maken. ‘We mochten regelmatig een kijkje in de bouwput van station Rokin nemen. Vooral toen de verschillende verdiepingen er nog niet in zaten, was de ruimte enorm. Ja, machtig mooi, maar wat een ellende bracht dit met zich mee. Vooral toen de diepwanden gemaakt werden, slechts enkele meters uit de gevel. Die periode van extreme overlast was heel heftig. Ondernemers vertrokken, een aantal van hen ging failliet en we waren het echt zat. De emmer liep over en uiteindelijk zijn we naar Het Parool gestapt. De volgende dag stond wethouder Wiebes bij ons op de stoep. Dat was symbolisch voor de wanhoop van de bewoners en ondernemers.’
‘De BCU was er de eerste jaren vooral voor de praktische zaken. Het oplossen van problemen die wij ondervonden as gevolg van de bouw was altijd de insteek, maar het bleef allemaal gekriebel in de marge. Later veranderde dat. De omwenteling kwam na het verschijnen van het rapport van de Commissie Veerman (2009). Er werd meer geld beschikbaar gesteld voor leefbaarheidsmaatregelen en ook financiële compensatiemaatregelen werden ruimhartiger toegepast. Maar er voltrok zich ook een verandering in de houding van de ambtenaren die wij tegenover ons troffen. Na ‘Veerman’ verschoof het accent en werden we steeds meer gelijkwaardige gesprekspartners.’

IJsfeest en kritische noot

‘Ik ging altijd met plezier naar de BCU toe en ik zal je eerlijk zeggen: Ik zal het missen. De sfeer was goed en over het algemeen werden we goed geïnformeerd. Dat is echt belangrijk, want dan voel je je minder snel overvallen door onvermijdbare overlast. We kregen ook dingen voor elkaar als ondernemers. Allerhande kleine zaken, maar ook grotere zoals de organisatie van het ijsfeest, toen de Noord/Zuidlijn aangekondigd had dat er vriesinstallaties op het Rokin zouden worden geplaatst. Dit was een noodzakelijke maatregel om de ondergrond te bevriezen voor de bouw. Dit trof ons bijzonder onaangenaam want dit gebeurde in een tijd waarin de ondernemers het erg moeilijk hadden. Toen hebben we in de BCU het ijsfeest bedacht, met allerlei festiviteiten op het Rokin zoals ijssculpturen, steltlopers en gratis ijs, om het publiek naar het Rokin te trekken. Het was een enorm succes.’
Guido vertelt dat hij altijd het gevoel heeft gehad dat hij serieus werd genomen in het overleg, maar plaatst ook nog een kritische noot bij zijn overwegend positieve verhaal. ‘Ik vind dat de gemeente te laat de impact van het werk heeft ingezien. De houding van na ‘Veerman’ had er vanaf het begin moeten zijn. En kijk uit met inspraak. Als je omwonenden inspraak geeft op relatief onbelangrijke zaken- onbelangrijk voor de verloop van het project- zoals welke afbeelding er op de bouwhekken moet komen, gun dit dan ook aan hen om daarover te beslissen. Meepraten en -beslissen moet wel ergens toe leiden. Wij hebben veel geduld en begrip gehad voor de bouw, en dan verwacht je ook wat terug. Uiteindelijk is dat ook gekomen, maar het duurde wel lang voor het op gang kwam.’ Met een glimlach: ‘En nu moeten we afkicken van de positieve aandacht.’

 

Reacties

Geef een reactie

66 keer bekeken

Gerelateerde artikelen

Kansen en knelpunten webstrategie Noord/ZuidlijnOok de kraanmachinist is omgevingsmanagerNoord/Zuidlijn web strategy: opportunities and obstaclesVan pispaal, via vertrouwen naar trotsKen uw omgeving! Maar: hoe?Bouwen aan omgevingsmanagement