Op de kenniswebsite delen en verrijken we de opgedane kennis rondom de bouw van de Noord/Zuidlijn. Zo bereiken we de metrobouwers, projectmanagers en communicatiedeskundigen van de toekomst en zullen de lessen van de Noord/Zuidlijn daadwerkelijk beklijven en handvatten bieden aan medewerkers van andere grote infrastructurele werken nu en in de toekomst.
12 juni 2013

Dieper graven

jeanine

De burgemeester sprak met tal van betrokkenen over de moeizame beginperiode van de aanleg van de Noord/Zuidlijn tussen 2002 en 2008. Alle leerervaringen zijn vertaald in de tien lessen van de Noord/Zuidlijn. Samenspel en tegenspraak is de naam van een vierdelige workshopserie waarin hoofdrolspelers bij de Noord/Zuidlijn in 2012 geïnspireerd en gestimuleerd werden om de lessen te gaan toepassen en hun eigen leerervaringen actief te delen met collega’s. Op deze kenniswebsite vragen we deelnemers persoonlijk te reflecteren op de lessen van toen en de betekenis ervan voor hun werk van vandaag. Jeanine van Pinxteren reflecteert op de les: bezint eer ge begint.

In de gemeenteraad heb ik acht jaar nauwlettend de Noord/Zuidlijn gevolgd. Van voor het aanlegbesluit tot na de enquête. Daarvan heb ik veel geleerd over grote projecten, over wat projectoptimisme doet met de rationaliteit, en over hoe desastreus een gebrek aan transparantie – van de techneuten, de projectambtenaren en de bestuurders – uiteindelijk is voor het draagvlak.

Bezint eer ge begint
De 10 lessen die na de enquête zijn opgesteld zouden bij elk groot of complex project een rol moeten spelen. Of het nu over Noord/Zuidlijn, Zuidas en structuurvisie, of over de WMO en de grote decentralisaties gaat. Gezien vanuit de politiek moet ik concluderen dat raad en college, ook in de stadsdelen, de tijd moeten nemen om zich goed te informeren, en de bestuurders moeten hen die tijd geven. Mede om dat af te dwingen helpt onder meer het budget voor een second opinion dat ik vlak voor mijn vertrek uit de gemeenteraad heb weten te organiseren. Bij alle projectvoorstellen van het college die op meer dan 100 miljoen worden geraamd, komt een opslag (van 1 promille, dus 100.000 of meer) waarmee de raad een onafhankelijke second opinion kan laten uitvoeren. Als die er was geweest, dan zou in 2002 al duidelijk geworden zijn dat de Noord/Zuidlijn nog niet rijp voor besluitvorming was.

Centrum-projecten zijn complex
Nu ik sinds 3 jaar stadsdeelbestuurder ben in Centrum, ben ik (mede-)opdrachtgever van relatief grote (Rode Loper) en kleinere projecten in de openbare ruimte (herinrichtingen). In Centrum zijn veel projecten complex, al was het maar omdat steeds vele belangen strijden om dezelfde vierkante meters. Voorbeeld: kademuurvernieuwingen. Lijkt rechttoe rechtaan, maar voor je het weet is er een monument verzakt, ketenen bewoners zich als het ware vast aan de bomen (die er altijd uit moeten) en jut De Telegraaf iedereen op omdat er altijd minder parkeerplekken overblijven.

Vooral bij die kademuurvernieuwingen word ik regelmatig herinnerd aan de lessen van de Noord/Zuidlijn. In Centrum ligt 65 km (!) kademuur, dus er is altijd wel ergens een vervanging aan de gang. De levensduur wordt korter; bierwagens en vuilnisauto’s veroorzaken trillingen en verzakkingen. Een ‘gewone’ kademuur kost al gauw € 10.000 per strekkende meter, maar ze zijn in de oude binnenstad zelden ‘gewoon’.

Draaiboeken Middeleeuwse stad verbeteren
Vorige zomer waren we halverwege de vernieuwing van de kademuur van de Oudezijds Achterburgwal, een zeer smalle gracht met smalle rijbanen, waarbij aanvoer van het materiaal eigenlijk alleen via het water kan. Zoals gebruikelijk waren pandeigenaren op de kade een kleine twee jaar tevoren ingelicht dat ze wettelijk verplicht zijn hun fundering op orde te brengen, maar we hadden niet zelf bij alle panden een funderingscheck gedaan (i.v.m. capaciteit en geld). Tijdens de werkzaamheden werd er gemonitord op verzakkingen, ook al in wat de tweede fase van het werk zou worden. En wat bleek? Enkele panden in die tweede fase bewogen ondanks de relatief grote afstand aanzienlijk. Oorzaak: er wàs helemaal geen fundering onder sommige panden. Het is het oudste deel van de stad, sommige panden staan op leren huiden, op een staalplaat, op kleef, steunen op het buurpand. Dat had geen van de eigenaren gemeld… Ons inmiddels toch al rijke draaiboek kademuurvernieuwingen voorzag hier nog niet in.

We hebben het werk stilgelegd, om eerst de consequenties goed te overzien. We zijn alsnog de funderingen gaan checken. En wat nu? Voor wie zijn de kosten? Want ben je verplicht een fundering aan te leggen als die er voorheen niet was? Zijn er andere technieken waarmee we minder risico lopen? De antwoorden hebben we nog niet allemaal, we zijn ook nog niet herstart… Maar zeker is: het draaiboek zal voor de middeleeuwse binnenstad verder moeten worden aangevuld.

Ervaring Noord/Zuidlijn hielp
Een andere kademuur bleek ook ingewikkeld, en is bovendien rechtstreeks gelieerd aan een van de pijnpunten uit het Noord/Zuidlijn-proces: die aan het Natte Damrak. Voor het stadsdeel stond hij toen nog niet op de vervangingslijst, maar voor de zekerheid werd de grond bevroren voor er geboord zou worden. Na het boorproces en na ontdooiing, bleek de kademuur er niet beter op geworden te zijn, en al helemaal niet geschikt om de aanleg van de Rode Loper, de werkzaamheden aan de tramlijnen en het bijbehorende zware materieel te kunnen dragen. Dus moet er nu een kademuur worden gebouwd bovenop de boortunnel, jawel!

In goed overleg met de Dienst Metro, DIVV en IBA is het allemaal uitgezocht en uitgedacht. Een groep deskundigen, uit binnen- en buitenland, deels eerder betrokken bij de checks op de Noord/Zuidlijn, heeft de casus indringend belicht. En zij bevestigden de gekozen koers. Dat voelt toch stukken beter! Het zo te doen, is voor mij een les van de Noord/Zuidlijn.

Mede dankzij de Noord/Zuidlijn en haar expertise start deze zomer de vernieuwing van de kademuur, zodat daarna de Rode Loper verder kan worden ‘uitgerold’.

Jeanine van Pinxteren, in de periode 2002-2010 gemeenteraadslid van Groenlinks en sinds 2010 voorzitter van het stadsdeel centrum.

Reacties

Geef een reactie

160 keer bekeken

Gerelateerde artikelen

De Noord/Zuidlijn: ook het project is politiekZingeving bij de Noord/ZuidlijnMissing linkEric Wiebes: Amsterdammers bedonder je niet!Een uitnodiging tot interactieLeren van de Noord/Zuidlijn